Πληθωρισμός

Τι είναι πληθωρισμός (inflation);

Ως πληθωρισμός ορίζεται η τάση για συνεχή άνοδο του γενικού επιπέδου τιμών.
Προσοχή!  Πληθωρισμός δεν σημαίνει ένα υψηλό επίπεδο τιμών, αλλά ένα συνεχώς ανερχόμενο επίπεδο τιμών. Είναι φαινόμενο δυναμικό που διαρκεί όσο η διαδικασία της αύξησης των τιμών. Όταν οι τιμές σταθεροποιηθούν, παύει να υπάρχει πληθωρισμός. Παρά το γεγονός ότι οι τιμές ορισμένων προϊόντων δύναται να αυξάνονται συνεχώς, είναι δυνατόν να μην υπάρχει πληθωρισμός σε μια οικονομία αν οι αυξήσεις αυτές αντισταθμίζονται από τη μείωση των τιμών σε άλλα προϊόντα.

Η έκφραση ρυθμός πληθωρισμού είναι ένα κλασσικό παράδειγμα εκφραστικού λάθους. Ο πληθωρισμός είναι εξ ορισμού ρυθμός. Πλεονασμός…

Πώς μετριέται ο πληθωρισμός;

Ο πληθωρισμός μετριέται με το ποσοστό αύξησης του επιπέδου των τιμών κατά τη διάρκεια μιας ορισμένης χρονικής περιόδου.

Η ένταση του πληθωρισμού

Ανάλογα με την ένταση, ο πληθωρισμός μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέτριος (moderate inflation), καλπάζων (galloping inflation) ή υπερπληθωρισμός (hyperinflation).

Ο πληθωρισμός είναι καλός ή κακός;

Ο πληθωρισμός ως φαινόμενο διαταράσσει την ομαλή λειτουργία του οικονομικού συστήματος. Ο πληθωρισμός και η ανεργία θεωρούνται δύο από τα σημαντικότερα οικονομικά προβλήματα που κατά καιρούς απειλούν την εύρυθμη λειτουργία των σύγχρονων οικονομιών.
Ο πληθωρισμός πλήττει κυρίως τα άτομα που το χρηματικό τους εισόδημα είναι σταθερό, ή αυξάνεται με ρυθμό μικρότερο από τον πληθωρισμό (για παράδειγμα, αν παίρνεις μια ονομαστική αύξηση στον μισθό σου 5%, αυτός από 1000€ γίνεται 1050€. Όμως αν ο πληθωρισμός παρουσίασε μια αύξηση 10%, τότε έγινες φτωχότερος γιατί μειώθηκε το πραγματικό σου εισόδημα!). Τα άτομα αυτά είναι οι συνταξιούχοι, οι μισθωτοί και γενικά οι υπάλληλοι που ο μισθός τους δεν αναπροσαρμόζεται συχνά. Γι’ αυτό και πολλές κατηγορίες μισθωτών προφυλάσσονται από τον πληθωρισμό με ρήτρα για αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή, δηλαδή αυτόματη αύξηση των αποδοχών ίση με τον πληθωρισμό. Σε αυτήν την περίπτωση δεν επέρχεται μείωση της αγοραστικής δύναμης.

Ο πληθωρισμός επίσης, αποτελεί αντικίνητρο για αποταμίευση αφού μειώνει την αξία των αποταμιεύσεων. Για αυτό και σε περιόδους έντονου πληθωρισμού αυξάνεται η κατανάλωση και μειώνεται η αποταμίευση.

Ο πληθωρισμός δεν πλήττει, αλλά ούτε ευνοεί, τα άτομα που το εισόδημά τους προέρχεται από κέρδη, γιατί τα κέρδη αυξάνονται συνήθως με τον πληθωρισμό.

Επειδή ο πληθωρισμός πλήττει την αγοραστική δύναμη του νομίσματος της χώρας, το 1974, τότε που το αμερικανικό δολάριο έχανε 10% της αγοραστικής του δύναμης, ο πρόεδρος των Η.Π.Α. Τζέραλντ Φορντ σε ομιλία του στο Κογκρέσο αποκάλεσε ‘υπ’αριθμό ένα δημόσιο κίνδυνο’ τον πληθωρισμό και παρουσίασε μια καμπάνια εναντίον του.


Εκατομμύρια κονκάρδες με το ακρωνύμιο WIN (Whip Inflation Now = Χτυπήστε τον πληθωρισμό τώρα!) μοιράστηκαν στους παρόντες, προκειμένου να ενθαρρύνει ένα εθελοντικό πάγωμα τιμών σε εθνικό επίπεδο. Η πρωτοβουλία αυτή αποδείχθηκε μέγα λάθος, γιατί πολύ απλά δεν μπορείς να ζητάς από τους μικροεπιχειρηματίες να μην αυξήσουν τις τιμές. Επειδή δούλευαν με πολύ μικρά περιθώρια κέρδους με αυτήν την τακτική δεν θα κέρδιζαν τίποτα!

Τι είναι ο αντιπληθωρισμός (deflation);

Αντιπληθωρισμός είναι ο αρνητικός πληθωρισμός. Τα περισσότερα κράτη εφαρμόζουν αντιπληθωριστική πολιτική για να αντιμετωπίσουν τον πληθωρισμό. Εν αντιθέσει με την Ιαπωνία, η οποία είχε την τελευταία δεκαετία αρνητικό πληθωρισμό, αλλά για το 2006 είχε πληθωρισμό 0,3%.

Ποια είναι τα είδη του πληθωρισμού και γιατί συμβαίνει;

Στην πραγματικότητα είναι αδύνατον να εντοπιστεί μία μόνο αιτία του πληθωρισμού. Οι διάφοροι πληθωριστικοί παράγοντες διαμορφώνουν με την αλληλεπίδρασή τους ένα ενιαίο σύνολο, που ασκεί πολύπλευρες πιέσεις πάνω στις τιμές…

Μια άλλη διάκριση του πληθωρισμού (πέρα από την έντασή του) βασίζεται στα αίτια που τον προκαλούν:

1. Πληθωρισμός ζήτησης (demand-pull inflation)

Αυτός είναι ο πληθωρισμός που προκαλείται από την πλευρά της ζήτησης. Είναι αποτέλεσμα υπερβάλλουσας ζήτησης, δηλαδή η συνολική ζήτηση αυξάνεται με γρηγορότερο ρυθμό από τη δυνατότητα της οικονομίας να παράγει προϊόν. Καθώς η οικονομία πλησιάζει το επίπεδο της πλήρους απασχόλησης, αρχίζουν να δημιουργούνται στενότητες στην αγορά ορισμένων παραγωγικών συντελεστών με συνέπεια την αύξηση της τιμής τους. Η αύξηση της τιμής των παραγωγικών συντελεστών προκαλεί αύξηση του κόστους παραγωγής, και επομένως αύξηση στις τιμές των προϊόντων.

2. Πληθωρισμός κόστους (cost-push inflation)

Αυτός είναι ο πληθωρισμός που προκαλείται από την πλευρά της προσφοράς. Ως τώρα η άποψη ότι ο πληθωρισμός είναι αποτέλεσμα υπερβάλλουσας ζήτησης δεν εξηγεί γιατί υπάρχει πληθωρισμός σε περιόδους χαμηλής σχετικά ζήτησης. Πληθωρισμός κόστους προκαλείται από αύξηση του κόστους (π.χ. λόγω αύξησης των τιμών των καυσίμων). Ο πληθωρισμός κόστους τονίζει το ρόλο των εργατικών σωματείων και τη δύναμη των ολιγοπωλίων. Τα εργατικά σωματεία (όπου αυτά έχουν αρκετή δύναμη) μπορούν να πετυχαίνουν αυξήσεις μισθών, ακόμη κι όταν υπάρχει ανεργία. Από τη μεριά τους τα μεγάλα ολιγοπώλια έχουν αρκετή δύναμη στην αγορά ώστε να μεταβιβάζουν αυτές τις αυξήσεις του κόστους, αυξάνοντας την τιμή του προϊόντος. Πολλά όμως αποτελούν πρώτη ύλη για την παραγωγή άλλων αγαθών και κατ΄ αυτόν τον τρόπο η αρχική αύξηση του κόστους σε ορισμένους κλάδους διαχέεται σε ολόκληρη την οικονομία, με αποτέλεσμα την αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών. Η παραπάνω διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει τόσο από τα εργατικά σωματεία (αύξηση μισθών) όσο και από τις επιχειρήσεις (αύξηση κερδών).

Τα ακόλουθα δύο είδη μπορούν να χαρακτηριστούν ως είδη πληθωρισμού κόστους:

2.α. Διαρθρωτικός πληθωρισμός (structural inflation)

Αυτό το είδος πληθωρισμού προκαλείται όχι από υπερβολική συνολική ζήτηση, αλλά από υπερβολική ζήτηση σε σχέση με τις δυνατότητες προσφοράς ορισμένων κλάδων. Η προσφορά αδυνατεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες της ζήτησης σε ορισμένους βασικούς παραγωγικούς κλάδους μιας οικονομίας. Το είδος του πληθωρισμού αυτού παρουσιαζόταν συχνά κατά το παρελθόν που οι οικονομίες χαρακτηρίζονταν από υψηλή δασμολογική προστασία των αγορών τους. Εσωτερικές στενότητες τότε, μπορούσαν να οδηγήσουν σε σχετικά μεγάλες αυξήσεις τιμών. Σήμερα όμως η δυνατότητα για εισαγωγές μετριάζει τις αυξήσεις του είδους αυτού.

2.β. Εισαγόμενος πληθωρισμός (imported inflation)

Αυτός πάλι προέρχεται από την αύξηση των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων. Αν επικρατεί πληθωρισμός στη χώρα από την οποία εισάγεις ένα προϊόν, τα εισαγόμενα προϊόντα θα γίνονται συνεχώς ακριβότερα και αυτό θα συμβάλλει στην αύξηση του πληθωρισμού της χώρας σου. Εισαγόμενος πληθωρισμός μπορεί να προκληθεί και από τη συνεχή υποτίμηση του νομίσματος μιας χώρας. Πολύ απλά αν η συναλλαγματική ισοτιμία του νομίσματός της μειώνεται διαρκώς, το κόστος των εισαγόμενων προϊόντων θα παρουσιάζει γενική αύξηση.

3. Στασιμοπληθωρισμός (stagflation)

Σε παλαιότερες περιόδους ο πληθωρισμός και η ανεργία ήταν φαινόμενα που δεν μπορούσαν να παρατηρηθούν ταυτόχρονα. Λέγανε μάλιστα πως η ανεργία και ο πληθωρισμός είναι σαν δύο παιδιά σε μια τραμπάλα: όταν το ένα ανεβαίνει, το άλλο κατεβαίνει. Για να απλοποιήσουμε το επιχείρημα, αυτό που εννοούσανε ήταν το εξής: όσο περισσότεροι άνθρωποι είναι άνεργοι, τόσο λιγότερο ανοδική πίεση υπάρχει στους μισθούς και στις τιμές. Αντίθετα, όταν η ανεργία πέφτει και η αγορά εργασίας γίνεται ιδιαίτερα σφιχτή, τότε είναι πιθανή η αύξηση τόσο των αμοιβών όσο και των τιμών.

Στις Η.Π.Α., γύρω στο 1970, παρατηρήθηκε συνύπαρξη πληθωρισμού και ανεργίας. Το φαινόμενο αυτό βαφτίστηκε στασιμοπληθωρισμός, γιατί παρατηρήθηκε πληθωρισμός και ταυτόχρονα η οικονομία βρισκόταν σε κατάσταση στασιμότητας και ανεργίας. Αυτό προκάλεσε μεγάλη αμηχανία στους διαμορφωτές της οικονομικής πολιτικής αφού τα κεϋνσιανά οικονομικά μοντέλα δεν προέβλεπαν τη δυνατότητα να ανεβαίνουν ταυτόχρονα η ανεργία και ο πληθωρισμός. Πιο συγκεκριμένα, το 1970 η Αμερική γλίστρησε σε μία ύφεση, η οποία εκτίναξε την ανεργία στο 6% (περίπου πέντε εκατομμύρια εργαζόμενοι έχασαν τη δουλειά τους) ενώ ο πληθωρισμός έτρεχε με ετήσιο ρυθμό περίπου 5,7% (χαμηλά σε σύγκριση με αυτό που συνέβη λίγο αργότερα με τα αραβικά εμπάργκο πετρελαίου του ’73 και του ’74, αλλά ανησυχητικά υψηλά για τα δεδομένα της εποχής).

Δημοσίευσε ένα σχόλιο

Required fields are marked *
*
*

Αρέσει σε %d bloggers: